Sáng kiến kinh nghiệm lớp 6: Phương pháp dạy các biện pháp tu từ (2 mẫu) Sáng kiến kinh nghiệm môn Ngữ văn

Mời quý thầy cô cùng tham khảo mẫu Sáng kiến kinh nghiệm: Phương pháp dạy những biện pháp tu từ được Obtain.vn đăng tải trong bài viết dưới đây.

Tài liệu bao gồm 2 mẫu sáng kiến kinh nghiệm 1 số phương pháp dạy những biện pháp tu từ. Qua đấy giúp quý thầy cô có thêm nhiều tư nhiều tham khảo, tích lũy kinh nghiệm nhằm nâng cao chất lượng dạy học. Nội dung chi tiết, mời quý khách theo dõi bài viết dưới đây.

Sáng kiến kinh nghiệmPhương pháp dạy những biện pháp tu từ

I. PHẦN MỞ ĐẦU

1. Nguyên nhân chọn đề tài:

Trong những 5 sắp đây, cùng có việc đổi new phần tiêu và nội dung dạy học, vấn đề đổi new phương pháp dạy học, lấy học sinh làm cho trung tâm đã được đặt ra 1 phương pháp bức thiết. Bởi vì đề nghị của việc dạy học tiên tiến là nâng cao cường hoạt động hăng hái, độc lập, sáng tạo của học sinh. Việc đổi new dạy học để có được hoạt động học tập chủ động hăng hái, sáng tạo đó, người thầy lấy học sinh làm cho trung tâm trong môn Ngữ văn sẽ đem lại hứng thú cho cả thầy lẫn trò. Học trò được bộc lộ bản thân, được đánh giá trên nhiều phía, như vậy thầy sẽ hiểu được thực chất về trò để từ đấy có phương pháp thích hợp nhằm đem lại hiệu quả cao trong dạy học. Mặt khác, chính sự đổi new phương pháp đấy sẽ tạo cho học sinh có nề nếp làm cho việc khoa học, luyện tập được sự mạnh dạn, tự tín; bồi dưỡng năng lực giao tiếp.

Vậy để giáo dục có hiệu quả và đạt đảm bảo chất lượng, trong quy trình giảng dạy người thầy cần biết lựa chọn phương pháp dạy tối ưu nhất, thích hợp có phương pháp đổi new, thích hợp có phần tiêu và nội dung của bài học. Tune để đi tới thành công giáo dục đòi hỏi người giáo viên cần biết và ko ngừng nổ lực phấn đấu, sáng tạo, đổi new phương pháp dạy học, đầu tư thích đáng vào công việc của mình.

Việc đổi new phương pháp dạy học là đề nghị quan yếu nhằm từng bước nâng cao chất lượng giáo dục, phát huy tính chủ động sáng tạo của học sinh. Tuy nhiên, đổi new cần thích hợp có đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự động học, khả năng làm cho việc theo nhóm, luyện tập kỹ năng vận dụng tri thức vào thực tiễn, tác động tới tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh. Để đổi new phương pháp dạy học có hiệu quả, học sinh và giáo viên ko thể chỉ bằng lòng có những gì có sẵn trong sách giáo khoa hoặc tài liệu chỉ dẫn giảng dạy. Việc tìm tòi, nghiên cứu, dùng những tư liệu trong dạy học nói chung và Ngữ văn nói riêng là điều vô cùng cần thiết.

Là 1 giáo viên quản lý giảng dạy môn Ngữ văn nói chung và phần Tiếng Việt nói riêng qua hơn mười 5 thực hành đổi new và thay thế sách giáo khoa, tôi luôn trăn trở làm cho thế nào để giúp những em học sinh THCS đặc biệt là những em khối lớp 6 dễ hiểu, dễ nắm bắt tri thức về những biện pháp tu từ. Vấn đề mà chắc hẳn ko chỉ riêng tôi, mà rất nhiều đồng nghiệp khác cũng đang lưu ý. Nên tôi mạnh dạn đưa đưa ra sáng kiến: Phương pháp dạy học những biện pháp tu từ phân môn Tiếng Việt cấp THCS. Hy vọng rằng có những kinh nghiệm bé bé rút ra từ thực tiễn của bản thân tôi trong hơn mười 5 giảng dạy sẽ góp phần bé vào việc nâng cao hiệu quả dạy môn Ngữ văn nói chung và giảng dạy tri thức về những biện pháp tu từ nói riêng.

2. Phần tiêu, nhiệm vụ của đề tài:

2.1. Đối có học sinh:

– Giúp học sinh THCS nắm được khái niệm về những biện pháp tu từ từ vựng bằng phương pháp hệ thống được vốn tri thức về những biện pháp tu từ trong chương trình THCS.

– Trên cơ sở nắm vững khái niệm những em sẽ biết phân biệt rõ ràng điểm giống và khác nhau giữa những biện pháp tu từ và có phương pháp phân tách những biện pháp tu từ 1 phương pháp cụ thể.

2.2. Đối có giáo viên:

– Đây sẽ là cuốn tài liệu quan yếu để giúp học sinh dễ nắm bắt hơn tri thức về những biện pháp tu từ.

– Giáo viên có thể vận dụng lúc soạn bài về những biện pháp tu từ lúc lên lớp.

3. Đối tượng nghiên cứu:

– Học sinh trường khối lớp 6, 9 trường THCS …………………

4. Giới hạn phạm vi nghiên cứu:

– Đề tài chỉ tập trung nghiên cứu đưa ra phương pháp tối ưu nhất giúp học sinh THCS đặc biệt là học sinh khối lớp 6 nắm được tri thức về những phép tu từ từ vựng.

– Đề tài thực nghiệm trên 2 lớp khối lớp 6,9 5 học 20….-20…., 20….-20…. trường THCS …, xã ……….., huyện ………… tỉnh ……………. .

5. Phương pháp nghiên cứu:

Xuất phát từ lí luận, ứng dụng vào thực tiễn, từ thực tiễn rút ra bài học kinh nghiệm, dựa vào phần tiêu giảng dạy đổi new và thực tiễn dạy bộ môn Ngữ văn trên Trường THCS …………………, huyện …………………… tỉnh ……………………, tôi đã vạch ra kế hoạch thực hành đề tài này. Lúc thực hành tôi dùng những Phương pháp nghiên cứu sau:

– Nghiên cứu lí luận văn học

– Phương pháp điều tra sư phạm.

– Phương pháp thực nghiệm sư phạm.

II. PHẦN NỘI DUNG

1. Cơ sở lí luận:

Trong quy trình dạy học môn Ngữ văn đặc biệt là dạy phân môn Tiếng Việt phần những biện pháp tu từ, tôi nhận ra học sinh, đặc biệt là học sinh khối 6 hiểu khái niệm còn chung chung chưa đi sâu tìm hiểu giá trị biểu đạt và vận dụng chưa linh hoạt những phép tu từ này vào tìm hiểu và thiết lập văn bản, trong giao tiếp… 1 số học sinh còn lẫn lộn giữa những phép tu từ có nhau dẫn tới hiểu sai, vận dụng sai.

Để học sinh nhận biết, tìm hiểu đúng giá trị nghệ thuật và vận dụng có hiệu quả những phép tu từ này đòi hỏi người giáo viên cần hướng học sinh 1 phương pháp cụ thể, tỉ mỉ sắp gũi có tư duy, nhận thức của những em về phương pháp nhận biết, phương pháp tìm hiểu giá trị nghệ thuật phương pháp vận dụng những phép tu từ vào nói, viết. Nghĩa là gắn có những hiểu biết từ thực tế cuộc sống và những hiểu biết cơ bản mà những em đã phân tách tìm hiểu trên phần văn bản. Như vậy quy trình dạy học phân môn tiếng Việt sẽ lôi kéo được sự chú ý của học sinh, học sinh sẽ nhận biết dĩ nhiên hơn, hiểu sâu hơn về giá trị nghệ thuật của từng phép tu từ, giảm thiểu nhầm lẫn giữa phép tu từ này có phép tu từ kia. Đồng thời cũng 1 lần nữa củng cố thêm tri thức về văn học, về cuộc sống và luyện cho học sinh phương pháp viết lời văn trau chuốt, có hình ảnh, hàm súc, có tính biểu cảm cao.

Trong chương trình Ngữ văn THCS phần Tiếng Việt có những bài học về biện pháp tu từ, nội dung sáng kiến này tôi chỉ đề cập tới những bài sau:

Lớp 6: Bài 19, 21: So sánh

Bài 22: Nhân hóa

Bài 23: Ẩn dụ

Bài 24: Hoán dụ

Lớp 7: Bài 13: Điệp ngữ

Bài 14: Chơi chữ

Lớp 8: Bài 28, 29: Lựa chọn trật tự động từ trong câu ( Đảo ngữ).

Lớp 9: SGK lớp 9 đề cập tới việc vận dụng lại những biện pháp tu từ đã học để phân tách biện pháp tu từ qua những đoạn văn, đoạn thơ. Trong sáng kiến này tôi chỉ lựa chọn những biện pháp tu từ có khả năng ứng dụng nhiều để phân tách, từ đấy giúp người đọc hiểu được thấu đáo vấn đề. Biết vận dụng những biện pháp tu từ đấy để phân tách được đoạn thơ, bài thơ.

Trong quy trình giảng dạy vận dụng sáng kiến này, tôi thấy học sinh dễ tiếp thu tri thức hơn, có kỹ năng hơn lúc nhận diện những biện pháp tu từ.

2. Thực trạng:

2.1. Tiện lợi – khó khăn:

– Tiện lợi: Đối tượng học sinh THCS ………………… đa số những em đều ngoan, có ý thức học tập phải chăng. Tài liệu tham khảo, dụng cụ học tương đối toàn bộ. Đặc biệt hiện nay có mạng In- tơ-nét siêu thuận tiện cho việc tìm và tham khảo tài liệu chuyên dụng cho cho việc dạy và học.

– Khó khăn: 1 số học sinh là đồng bào dân tộc thiểu số nên việc tiếp nhận tri thức văn học của những em còn hạn chế. 1 số em kinh tế gia đình còn khó khăn nên 1 buổi đi học 1 buổi về phụ giúp gia đình chưa có thời kì dành cho việc học trên nhà, vì thế tác động tới việc nắm bắt tri thức.

2.2. Thành công và hạn chế:

– Thành công: Lúc ứng dụng đề tài này những em dễ nắm bắt tri thức, tạo cho những em hứng thú học tập, tiếp thu tri thức về những biện pháp tu từ.

– Hạn chế: 1 số học sinh còn mơ hồ, chưa nhận diện chính xác những biện pháp tu từ.

2.3. Mặt mạnh – mặt yếu:

– Mặt mạnh: đề tài đã đưa ra phương pháp để dạy, để những em nhận diện tiếp thu những biện pháp tu từ trong phân môn tiếng Việt cấp THCS. Bên cạnh ra còn có thể ứng dụng tích hợp có phân môn Tập làm cho văn và lúc học những tác phẩm Văn học .

– Mặt yếu: Việc tiếp thu tri thức trên từng học sinh khác nhau nên kết quả học tập có em đạt kết quả chưa cao.

3. Giải pháp , biện pháp:

3.1. Phần tiêu của giải pháp:

– Hệ thống hóa lại tri thức về những biện pháp tu từ, chỉ ra phương pháp phân biệt điểm giống và khác nhau giữa những biện pháp tu từ. Đồng thời đưa ra phương pháp giúp học sinh phân tách được những biện pháp tu từ trong 1 câu, 1 đoạn văn, đoạn thơ.

– Những tri thức được trình bày trong sáng kiến này có nội dung cơ bản về biện pháp tu từ về những bài từ lớp 6 tới lớp 9 đã nêu trên phần cơ sở lí luận và cả việc chỉ dẫn những bước cụ thể để phân tách biện pháp tu từ. Căn cứ vào chỉ dẫn của SGV và SGK, sáng kiến này còn có thể giúp giáo viên Ngữ văn đỡ mất thì giờ trong việc tìm tài liệu soạn bài.

Xem Thêm  Chỉ dẫn tạo phần lục nhanh chóng trong Phrase

3.2. Nội dung và phương pháp thức thực hành giải pháp, biện pháp:

Phương pháp dạy cụ thể:

1. So sánh:

1.1. So sánh: là đối chiếu sự vật, sự việc này có sự vật, sự việc khác có nét tương đồng để làm cho nâng cao sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt.

Dí dụ: Trẻ em như búp trên cành

Bao gồm: Vế A (Trẻ em) , từ so sánh ( như), vế B ( búp trên cành)

Giáo viên hỏi: Tại sao tác giả lại so sánh “Trẻ em” có “Búp trên cành”?

Trẻ em và búp trên cành cũng là những sự vật đang trên giai đoạn trước tiên của quy trình phát triển thành. Từ những đặc điểm về màu sắc sắc, về trạng thái non tơ của “Búp trên cành” đã giúp người đọc liên tưởng tới đặc điểm tươi trẻ, tràn trề sức sống của trẻ em.

Như vậy so sánh nghĩa là đem dòng chưa biết, chưa rõ đối chiếu có dòng đã biết để qua dòng đã biết mà nhận thức, hình dung được dòng chưa biết. Lúc dạy bài này, bước trước tiên giáo viên chỉ dẫn học sinh tìm ra phép so sánh thông qua cấu trúc của nó. Cấu trúc của phép so sánh bao giờ cũng có 2 vế:

– Vế A là vế nêu tên sự vật, sự việc được so sánh.

– Vế B nêu tên sự vật , sự việc dùng để so sánh có sự vật, sự việc nói trên vế a, giữa 2 vế thường có:

– Từ ngữ chỉ phương diện so sánh

– Từ ngữ so sánh hoặc có thể vắng từ ngữ chỉ phương diện so sánh, hoặc vắng từ ngữ so sánh , hoặc cả 2.

Sau khoản thời gian tìm hiểu giáo viên cho học sinh rút ra mô hình của phép so sánh siêu đa dạng để học sinh, đặc biệt là học sinh yếu, trung bình để nhận biết. Từng dạng giáo viên lấy nhanh hoặc cho học sinh lấy nhanh 1 thí dụ để minh họa.

Dí dụ: Dạng toàn bộ của 1 phép so sánh:

Rừng đước dựng lên cao ngất như 2 dãy trường thành vô tận.

Rõ ràng trong thí dụ này có toàn bộ cấu tạo của phép so sánh, giáo viên cho học sinh tìm ra những vế của 1 phép so sánh, phương diện so sánh, từ so sánh và điền vào mô hình sau:

Vế A

(sự vật được so sánh)

Phương diện

so sánh

Từ ngữ

so sánh

Vế B

(dùng để so sánh)

Rừng đước

(A)

dựng lên cao ngất

(x)

như

(y)

2 dãy trường thành vô tận (B)

Từ mô hình trên cho ta thấy 1 phép so sánh toàn bộ. Ví dụ gọi vế A là A, vế B là B, phương diện so sánh là x, từ ngữ so sánh là y, thì có thể diễn tả phương pháp hiểu 1 biện pháp so sánh như sau:

Ax = By (giả dụ là so sánh ngang bằng)

Ax = Bx; Ax > Bx; Ax < Bx ( giả dụ là so sánh ko ngang bằng)

Từ ngữ so sánh (khía cạnh y) trong cấu tạo của so sánh là những từ xác định kiểu so sánh: là, như, bằng, giống như, bao nhiêu … bấy nhiêu, v.v. (so sánh ngang bằng) hay, chẳng bằng, ko bằng, hơn, kém, v.v (so sánh ko ngang bằng).

Như vậy dựa vào phần đích và những từ so sánh người ta chia phép so sánh thành 2 kiểu:

– So sánh ngang bằng: Phép so sánh ngang bằng thường được biểu lộ bởi những từ so sánh sau đây: là, như, y như, tựa như, giống như hoặc cặp đại từ bao nhiêu, bấy nhiêu. Dí dụ ( thí dụ này tham khảo tài liệu Dạy học Tiếng Việt THCS của tác giả Hoàng Xuân Tâm- Bùi Tất Tươm): Gió đông là chồng lúa chiêm.

Bắt buộc biết vụ lúa chiêm gieo cấy vào đầu mùa lạnh, gặt vào đầu mùa nóng new hiểu gió đông (phương đông chứ ko cần mùa đông) vào mùa nóng quan hệ khăng khít (x) có giai đoạn trưởng thành, sinh sôi và 9 rộ của lúa chiêm. Từ đấy new hiểu được hình ảnh so sánh là (y) chồng lúa chiêm (B) lúc nói về gió đông (A).

Phần đích của so sánh nhiều lúc ko cần là tìm sự giống nhau hay khác nhau mà nhằm diễn tả 1 phương pháp hình ảnh 1 phòng ban hay đặc điểm nào đấy của sự vật giúp người nghe, người đọc có cảm giác hiểu biết sự vật 1 phương pháp cụ thể sinh động. Vì thế phép so sánh thường mang trong mình tính chất cường điệu

Dí dụ: Cao như núi, dài như sông (Tố Hữu)

– So sánh ko ngang bằng (so sánh hơn kém): Trong so sánh ko ngang bằng từ so sánh được dùng là những từ : hơn, hơn là, kém, kém gì, chẳng bằng…

Dí dụ: Những ngôi sao thức bên cạnh kia A: những ngôi sao thức

Chẳng bằng mẹ đã thức vì chúng con B: mẹ thức;

y: chẳng bằng: x : ?

Những ngôi sao thức bên cạnh kia chẳng vất vả bằng, chẳng có tình yêu như mẹ đã thức vì chúng con.

Bên cạnh ra giáo viên còn chỉ cho những em muốn chuyển so sánh ko ngang bằng sang so sánh ngang bằng người ta thêm 1 trong những từ phủ định: Ko, chưa, chẳng… vào trong câu và ngược lại.

Dí dụ: Trò chơi dân gian hấp dẫn tôi hơn những công thức toán học.

Trò chơi dân gian hấp dẫn tôi ko hơn những công thức toán học.

Lưu ý: HS Lúc phương diện so sánh (x) bị lược trong ngôn bản thì việc xác định ko cần lúc nào cũng dễ, nhất là lúc từ so sánh là bị lược.

Dí dụ: Gió đông là chồng lúa chiêm.

Bắt buộc biết vụ lúa chiêm gieo cấy vào đầu mùa lạnh, gặt vào đầu mùa nóng new hiểu gió đông (phương đông chứ ko cần mùa đông) vào mùa nóng quan hệ khắng khít (x) có giai đoạn trưởng thành, sinh sôi và 9 rộ của lúa chiêm. Từ đấy new hiểu được hình ảnh so sánh là (y) chồng lúa chiêm (B) lúc nói về gió đông (A).

Như vậy căn cứ vào vấn đề phân tách và dựa vào mô hình trên cũng có thể chia ra những hình thức so sánh sau đây:

– Khía cạnh y là từ như (tựa như, chừng như …)

Dí dụ:

Đôi ta làm cho bạn thong dongNhư đôi đũa ngọc nằm trong diện mâm vàng

(Ca dao)

– Khía cạnh y là từ hô ứng bao nhiêu, bấy nhiêu.

Dí dụ:

Qua đình ngả nón trông đìnhĐình bao nhiêu ngói thương mình bấy nhiêu

(Ca dao)

– Khía cạnh y là từ là.

Dí dụ:

Chúng chị là hòn đá tảng trên trờiChúng em chuột nhắt cứ đòi lung lay

(Ca dao)

Ví dụ thay thế là bằng như thì nội dung cơ bản ko thay thế đổi, chỉ thay thế đổi về sắc thái ý nghĩa từ sắc thái khẳng định chuyển sang giả định.

– Trong thơ ca nhờ có cấu trúc cân đối và do sự cô đọng của ngôn ngữ thơ nên nhiều lúc khía cạnh y cũng vắng mặt.

Dí dụ:

Người ngồi đấy lớn mênh môngTrời xanh, biển rộng, ruộng đồng, nước non.

(Tố Hữu)

Trước tiên cần xác định được đối tượng của so sánh:

– So sánh đồng loại:

+ So sánh người có người:

Dí dụ:

Lúc trên nhà mẹ cũng là cô giáoKhi tới trường cô giáo như mẹ hiền

(Lời bài hát)

+ So sánh vật có vật:

Dí dụ: … trông 2 bên bờ, rừng đước dựng lên cao ngất như 2 dãy trường thành vô tận. (Sông nước Cà Mau)

– So sánh khác loại:

+ So sánh vật có người:

Dí dụ:

Ngôi nhà như trẻ nhỏLớn lên có trời xanh

(Đồng Xuân Lan)

+ So sánh dòng cụ thể có dòng trừu tượng và ngược lại:

Dí dụ:

Công cha như núi Thái SơnNghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra

(Ca dao)

Trong bài học so sánh, SGK Ngữ văn 6 tập 2 ko phân biệt 2 loại so sánh: so sánh lôgic và so sánh tu từ. Định nghĩa và nội dung miêu tả trong bài là so sánh tu từ, tức biện pháp tu từ so sánh.

Trong cấu tạo biện pháp so sánh, điều quan yếu nhất là cần hiện diện cả 2 vế: vế được so sánh và vế dùng để so sánh.

Phương diện so sánh là 1 mặt nào đấy của đối tượng muốn miêu tả bằng so sánh. Đấy là nhận xét về hình thể, về 1 phẩm chất, về 1 hoạt động hay 1 trạng thái của đối tượng. Những điều đó hoàn toàn có thể diễn đạt bằng 1 vị từ (tính từ, động từ), 1 ngữ vị từ hay bằng 1 cụm C-V.

Dí dụ ( thí dụ tham khảo tài liệu Dạy học Tiếng Việt THCS của tác giả Hoàng Xuân Tâm- Bùi Tất Tươm):

Đứa bé như dòng nấm. = Đứa bé lùn.

Trăng như dòng đĩa. = Trăng tròn.

Non xanh nước biếc như tranh họa đồ. = Non xanh nước biếc đẹp.

Tay tre như những sợi tóc. = Tay tre nhiều và rối.

Sông ngòi, kênh rạch như mạng nhện. = Sông ngòi, kênh rạch bủa

giăng chi chít.

Dế Choắt như 1 gã nghiện. = Dế Choắt người gầy gò và dài

lêu nghêu.

Giá trị của những thí dụ về so sánh trên là trên phương pháp chọn những đối tượng dùng để so sánh: dòng nấm, dòng đĩa, tranh họa đồ, những sợi tóc, mạng nhện, 1 gã nghiện. Những đối tượng đó đã gợi tả siêu hiệu quả tính chất, hình thể của đối tượng được so sánh: lùn, tròn, đẹp, nhiều và rối, bủa giăng chi chít, người gầy gò và dài lêu nghêu.

1.2. Tác dụng của so sánh

– So sánh tạo ra những hình ảnh cụ thể sinh động. Phần lớn những phép so sánh đều lấy dòng cụ thể so sánh có dòng ko cụ thể hoặc kém cụ thể hơn, giúp mọi người hình dung được sự vật, sự việc cần nói tới và cần miêu tả.

Dí dụ: Công cha như núi Thái Sơn

Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra. (Ca dao)

– So sánh còn giúp cho câu văn hàm súc gợi trí tưởng tượng của ta bay bổng. Vì thế trong thơ biểu lộ nhiều phép so sánh bất ngờ.

Dí dụ: Tàu dừa cái lược chải vào mây xanh

Phương pháp so sánh trên đây thực bất ngờ, thực gợi cảm. Khía cạnh (3) bị lược bỏ. Người đọc người nghe tha hồ mà tưởng tượng ra những mặt so sánh khác nhau làm cho cho hình tượng so sánh được nhân lên nhiều lần.

1.3. Bài tập bổ sung: Sau khoản thời gian cho học sinh nắm vững những tri thức ta có thể cho những em làm cho thêm những bài tập bổ sung để giúp những em nhận diện đánh giá được tri thức của những em 1 phương pháp chính xác hơn vì những bài tập trong SGK có thể những em dựa vào sách giải mà ko nắm tri thức.

Xem Thêm  Cách cài đặt và chơi Mortal Kombat trên điện thoại

Bài 1. Phép so sánh sau đây có gì đặc biệt:

Mẹ già như chuối và hươngNhư xôi nếp 1, như đường mía lau.

(Ca dao)

* Gợi ý: Chú ý những chỗ đặc biệt sau đây:

– Từ ngữ chỉ phương diện so sánh bị lược bỏ

Vế (B) là chuẩn so sánh ko cần có 1 mà có bố: chuối và hương – xôi nếp mật – đường mía lau là nhằm phần đích ca ngợi người mẹ về nhiều mặt, mặt nào cũng có nhiều ưu điểm đáng quý.

Bài 2. Tìm và phân tách phép so sánh (theo mô hình của so sánh) trong những câu thơ sau:

a) Bên cạnh thềm rơi cái la đaTiếng rơi siêu mỏng như là rơi nghiêng.

(Trần Đăng Khoa)

b) Quê hương là chùm khế ngọtCho con chèo hái từng ngàyQuê hương là đường đi họcCon về rợp bướm vàng bay.

(Đỗ Trung Quân)

Gợi ý: Chú ý tới những so sánh

a) Tiếng rơi siêu mỏng như là rơi nghiêng

b) Quê hương là chùm khế ngọt

Quê hương là đường đi học

2. Nhân hóa:

2.1. Nhân hóa: là gọi hoặc tả con vật, cây cối, đồ vật, … bằng những từ ngữ vốn được dùng để gọi hoặc tả con người.

Dí dụ: Cây dừa

Sải tay

Bơi

Ngọn mùng tơi

Nhảy múa

(Trần Đăng Khoa)

2.2. Tác dụng của phép nhân hoá

Phép nhân hoá làm cho cho câu văn, bài văn thêm cụ thể, sinh động, gợi cảm; làm cho cho thế giới loài vật, cây cối, đồ vật, … trở nên sắp gũi có con người, biểu thị được những suy nghĩ, tình cảm của con người.

Dí dụ: Bác bỏ giun đào đất suốt ngày

Hôm qua chết dưới bóng cây sau nhà.

(Trần Đăng Khoa)

2.3. Những kiểu nhân hóa: Có những kiểu nhân hóa sau:

– Dùng từ ngữ vốn gọi người ( chú, chị, cô,…) để gọi sự vật:

Dí dụ: Chú gà trống nhà em thực đáng yêu.

Hoặc: Dế Choắt ra cửa, hé mắt nhìn chị Li. Rồi hỏi tôi :

– Chị Li béo xù đứng trước cửa nhà ta đấy hả ?

(Tô Hoài)

– Dùng những từ vốn chỉ hoạt động, tính chất của người để chỉ hoạt động tính chất của vật:

Dí dụ:

+ Dùng những động từ thuộc về hoạt động của con người để miêu tả sự tồn tại và vận động của trời – núi – trăng – hoa:

Vì mây cho núi lên trờiVì chưng gió thổi hoa cười có trăng

+ Dùng những tính từ miêu tả, những động từ hành vi của người, khoác lên cho những đối tượng ko cần người:

Lúa đã chen vai đứng cả dậy – Trần Đăng

Hoặc: Súng vẫn thức. Vui new giành 50%,

Nên bâng khuâng sương biếc nhớ người đi (Tố Hữu)

– Trò chuyện, xưng hô có vật như đối có người:

Dí dụ:

+ Coi những đối tượng ko cần là người mà như là người và tâm tình trò chuyện có chúng.

… Buồn trông con nhện giăng tơNhện ơi, nhện hỡi, nhện chờ mối ai?Buồn trông chênh chếch sao mai,Sao ơi, sao hỡi, nhớ ai sao mờ?

(Ca dao)

+ Trò chuyện có sự vật, hô-gọi sự vật như trò chuyện có con người, hô gọi con người:

Núi cao chi nhiều núi ơi?Núi che mặt trời chẳng thấy người thương.

(Ca dao)

Tuy nhiên lúc phân tách 1 biện pháp nhân hóa, học sinh thường lúng túng lúc xác định vế nhân hóa và vế được nhân hóa. Vế nhân hóa là vế tạo nên hiện tượng nhân hóa, đấy là những từ ngữ vốn được dùng để nói về (gọi, tả, nhắc, nhận định) con người. Vế nhân hoá thường làm cho vị ngữ hay phụ ngữ miêu tả (định ngữ trang trí) cho vế được nhân hóa.

Dí dụ:

Muôn nghìn cây mía múa gươmKiến hành quân đầy đường

(Trần Đăng Khoa)

Vế nhân hóa là những từ ngữ: múa gươm, hành quân.

Vế được nhân hóa là: muôn nghìn cây mía và kiến.

Nhờ có phương pháp dùng múa gươm và hành quân (là những từ ngữ miêu tả hoạt động của người) mà muôn nghìn cây mía và kiến được nhân hóa.

Do có chức năng nhận thức và chức năng biểu cảm-cảm xúc cho nên nhân hóa được dùng nhiều.

Trong sinh hoạt hàng ngày ta thường nghe nói: điếu cày kêu (sòng sọc), con đường lượn vòng, dòng bụng muốn đi (mà) dòng chân ko muốn bước…

Trong lời nói nghệ thuật ta thường gặp nhân hóa: gió khóc, gió rền rĩ, trăng chiếu mơ màng, sông thì thầm mấy khúc hùng ca xưa cũ, khăn thương nhớ ai, đèn thương nhớ ai…

Bên cạnh ra nhân hoá chỉ có thể được hiện thực hóa trong 1 ngữ cảnh nhất định:

Dí dụ:

Gậy tre, chông tre chống lại sắt thép của quân thù, tre xung phong vào xe nâng cao, đại bác bỏ, tre giữ làng, giữ nước, giữ mái nhà tranh, giữ đồng lúa 9. Tre hy sinh để bảo vệ con người. Tre, anh hùng lao động! Tre, anh hùng chiến đấu!

(Thép New)

2.4. Bài tập bổ sung: Tương tự động như trên biện pháp so sánh ta cho những em làm cho những bài tập bổ sung để đánh giá tri thức.

Bài 1. Tìm phép nhân hoá và nêu tác dụng của chúng trong những câu thơ sau:

Trong gió trong mưaNgọn đèn đứng gácCho thắng lợi, nối theo nhauĐang hành quân đi lên phía trước

(Ngọn đèn đứng gác- Chính Hữu)

Gợi ý:

Chú ý phương pháp dùng những từ vốn chỉ hoạt động của người như: Đứng gác, nối theo nhau, hành quân, đi lên phía trước.

Bài 2: Xác định phép nhân hóa và cho biết nó thuộc kiểu nhân hóa nào?

Khăn thương nhớ aiKhăn rơi xuống đất ?Khăn thương nhớ aiKhăn vắt trên vai

(Ca dao)

Em hỏi cây kơ niaGió mày thổi về đâuVề phương mặt trời mọc…

(Bóng cây kơ nia)

Gợi ý: Trò chuyện tâm sự có vật như đối có người

3. Ẩn dụ:

3.1. Ẩn dụ: là gọi tên sự vật hiện tượng này bằng tên sự vật hiện tượng khác có nét tương đồng có nó nhằm nâng cao sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt.

Lúc dạy bài này, giáo viên cần phân tách làm cho rõ mối quan hệ giữa ẩn dụ và so sánh đã học trên tiết trước để học sinh dễ hình dung. Ẩn dụ thực chất là 1 kiểu so sánh ngầm trong đấy khía cạnh so sánh giảm đi chỉ còn khía cạnh làm cho chuẩn so sánh được nêu lên. Muốn có phép ẩn dụ thì giữa 2 sự vật hiện tượng được so sánh ngầm cần có nét tương đồng quen thuộc giả dụ ko sẽ trở nên khó hiểu.

Ẩn dụ là 1 loại so sánh ngầm, trong đấy ẩn đi sự vật, sự việc được so sánh (Vế A) , phương diện so sánh, từ so sánh chỉ còn sự vật, sự việc được dùng so sánh (Vế B) Vậy muốn tìm được phép ẩn dụ và hiểu được dòng hay, hàm súc của ẩn dụ thì cần xuất phát từ từ ngữ ẩn dụ (Vế B) để tìm tới} vế A (Sự vật, sự việc được so sánh) . Thông thường học sinh chỉ tìm được phép ẩn dụ mà ít tìm được giá trị nghệ thuật của nó, giả dụ tìm được cũng chỉ sơ sài, chung chung, nhiều lúc còn sai lệch về nội dung. Để khắc phục được điều đấy, giáo viên cần chỉ dẫn học sinh hiểu được những phép ẩn dụ.

Dí dụ:

Thuyền về có nhớ bến chăng?Bến thì 1 dạ khăng khăng đợi thuyền.

Bến được lấy làm cho ẩn dụ để lâm thời biểu thị người có tấm lòng thuỷ chung chờ đợi, bởi những hình ảnh cây đa, bến nước thường gắn có những gì ko thay thế đổi là đặc điểm quen thuộc trên những có người có tấm lòng thuỷ chung.

Ẩn dụ chính là 1 phép chuyển nghĩa lâm thời khác có phép chuyển nghĩa thường xuyên trong từ vựng. Trong phép ẩn dụ, từ chỉ được chuyển nghĩa lâm thời mà thôi.

Dí dụ:

Giá đành trong nguyệt trên mâyHoa sao hoa khéo đọa đày thân hoa.

(Nguyễn Du, Truyện Kiều)

Hoa (B) mang trong mình ý nghĩa ẩn dụ, chỉ người phụ nữ có nhan sắc (A).

3.2. Tác dụng của ẩn dụ

Ẩn dụ làm cho cho câu văn thêm giàu hình ảnh và mang trong mình tính hàm súc. Sức mạnh của ẩn dụ chính là mặt biểu cảm. Cùng 1 đối tượng nhưng ta có nhiều phương pháp thức diễn đạt khác nhau. (thuyền – biển, mận – đào, thuyền – bến, biển – bờ) cho nên 1 ẩn dụ có thể dùng cho nhiều đối tượng khác nhau. Ẩn dụ luôn biểu đạt những hàm ý mà cần suy ra new hiểu. Chính vì thế mà ẩn dụ làm cho cho câu văn giàu hình ảnh và hàm súc, lôi cuốn người đọc người nghe.

Dí dụ: Trong câu : Người Cha mái tóc bạc.

Ví dụ thay thế Bác bỏ Hồ mái tóc bạc thì tính biểu cảm sẽ mất đi.

3.3. Những kiểu ẩn dụ: Vì ẩn dụ có ý nghĩa hàm súc nên có thể phân 4 kiểu, dạng ẩn dụ thường gặp:

– Ẩn dụ hình thức được hình thành trên cơ sở nét tương đồng về hình thức giữa những đối tượng. Con đường hình thành ẩn dụ hình thức có thể xuất phát từ nét tương đồng giữa hình thức của sự vật, hiện tượng và con người

Dí dụ: Đầu tường lửa lựu lập lòe đâm bông

(Nguyễn Du, Truyện Kiều)

Trên đây, tất nhiên ko có ngọn lửa nào. Chữ lửa (B) trong văn cảnh dùng để biểu thị màu sắc đỏ của hoa lựu (A). Có thể chưa trông thấy hoa lựu bao giờ, chưa biết hoa lựu màu sắc đỏ, nhưng đọc câu thơ trên vẫn có thể suy ra như vậy, vì có thành ngữ quen thuộc “đỏ như lửa”. Câu thơ gợi được 1 cảnh thực rực rỡ: đầu tường, màu sắc đỏ của hoa lựu tạo nên những bông hoa lửa lập lòe! Chính phương pháp dùng ẩn dụ lửa lựu của Nguyễn Du làm cho cho ta cảm nhận những bông hoa lửa từ màu sắc đỏ của hoa lựu.

– Ẩn dụ phương pháp thức được hình thành trên cơ sở nét tương đồng về phương pháp thức hành động giữa những đối tượng. Ẩn dụ phương pháp thức đã đem lại cho người đọc bao cảm xúc sâu xa.

Dí dụ:

Về thăm nhà Bác bỏ làng sen,Có hàng râm bụt thắp lên lửa hồng

(Nguyễn Đức Mậu)

Nhìn “hàng râm bụt” có những bông hoa đỏ rực tác giả tưởng như những ngọn đèn “thắp lên lửa hồng”. Hành động thắp trên đây ý chỉ hoa nở.

– Ẩn dụ phẩm chất (dựa vào sự tương đồng về phẩm chất giữa những sự vật hiện tượng). Hay nói phương pháp khác: có thể được dùng theo lối chuyển nghĩa lấy tên gọi chung thay thế tên riêng hoặc lấy tên riêng thay thế tên chung.

Xem Thêm  Văn mẫu lớp 9: Phân tích 6 câu thơ đầu đoạn trích Kiều trên lầu Ngưng Bích Dàn ý & 10 bài văn mẫu lớp 9 hay nhất

Dí dụ:

Anh đội viên nhìn BácCàng nhìn lại càng thươngNgười cha mái tóc bạcĐốt lửa cho anh nằm

(Đêm nay Bác bỏ ko ngủ – Minh Huệ)

Lấy hình tượng Người Cha để gọi tên Bác bỏ Hồ.

– Ẩn dụ chuyển đổi cảm giác (dựa vào sự tương đồng về cảm giác). Hay nói phương pháp khác là những ẩn dụ trong đấy B là 1 cảm giác vốn thuộc 1 loại giác quan dùng để chỉ những cảm giác A vốn thuộc những loại giác quan khác hoặc cảm xúc nội tâm. Nói gọn là lấy cảm giác A để chỉ cảm giác B.

Dí dụ: Đoạn văn “…Chao ôi, trông con sông, vui sướng thấy nắng giòn tan. Sau kì mưa dầm, vui như nối lại chiêm bao đứt quãng…”

Giáo viên có thể hỏi HS: Trong cuộc sống, từ “giòn tan” thường dùng chỉ đặc điểm cụ thể của những vật nào?

Giòn tan: Dùng chỉ đặc điểm của những vật cứng cụ thể lúc bị gãy, vỡ như bánh, gỗ, kính… Chứ ko dùng để chỉ hiện tượng tự động nhiên như “Nắng”.

Giáo viên lại hỏi tiếp: Theo em, Cụm từ: “ nắng giòn tan” có gì đặc biệt so có phương pháp nói thông thường?

– Đây là 1 ẩn dụ chuyển đổi cảm giác của nhà văn Nguyễn Tuân (Từ vị giác, thính giác sang thị giác).

Hoặc Dí dụ: bài tập 3 trang 70 Ngữ văn 6 tập 2 cho chúng ta những thí dụ siêu phải chăng về ẩn dụ chuyển đổi cảm giác.

Câu a) và câu b): Chảy là hoạt động của dòng chất lỏng (tiêu biểu là nước). Đối có hiện tượng chảy, ta cảm nhận bằng những giác quan: thị giác, xúc giác, thính giác (giả dụ dòng chảy gây tiếng động đủ nghe thấy). Trong những câu “Mùi vị hồi 9 chảy qua mặt”, “Ánh nắng chảy đầy vai”, mùi vị hồi và ánh nắng, qua ẩn dụ, được cảm nhận như những dòng chất lỏng chảy mơn man trên da thịt. Mùi vị hồi được cảm giác chảy siêu rõ có động tác ngẩng mặt lên để dòng hương chảy qua và nhất là lúc có 1 làn gió nhẹ thổi qua cánh rừng hồi.

* Lưu ý: Lúc dạy phép ẩn dụ, giáo viên cũng nhấn mạnh thêm: Ẩn dụ được dùng nhiều trong lời ăn tiếng nói hàng ngày làm cho cho lời nói hội thoại mang trong mình đậm đà màu sắc sắc biểu cảm, cảm xúc. Dí dụ: Lúc mẹ nựng con thường hay nói : cún con, cục vàng…Hoặc dùng nhiều ẩn dụ chuyển đổi cảm giác như: Dí dụ: Giọng chua, nói đau, màu sắc nóng… Cho học sinh tìm thành ngữ ẩn dụ để lúc cần những em biết vận dụng vào trong giao tiếp hàng ngày, trong lập văn bản để nâng cao thêm giá trị hàm súc cho lời nói. Dí dụ: Nuôi ong tay áo, gậy ông đập lưng ông, chuột sa chỉnh gạo, con nhà lính tính nhà quan.

3.4. Bài tập bổ sung:

Bài 1: Phân tách nghệ thuật ẩn dụ trong câu thơ sau:

“Thân em vừa trắng lại vừa tròn” (Bánh trôi nước – Hồ Xuân Hương)

* Gợi ý:

– Nghĩa đen: Bánh trôi nước về màu sắc sắc và hình dáng

– Nghĩa bóng : Hình ảnh về vẻ đẹp người phụ nữ có làn da trắng và thân hình đầy đặn .

Lúc phân tách ta làm cho như sau : Phương pháp dùng nghệ thuật ẩn dụ của nhà thơ thực tài tình vì qua hình ảnh dòng bánh nhà thơ đã gợi cho người đọc hình dung được 1 hình ảnh khác thực sâu săc kín đáo đấy là hình ảnh … (nghĩa bóng). Từ đấy gợi cảm xúc cho người đọc về người phụ nữ xưa …

Bài 2: Chỉ ra biện pháp tu từ và phân tách giá trị biểu cảm trong 2 câu thơ sau:

Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng

Thấy 1 mặt trời trong lăng siêu đỏ (Viễn Phương – Viếng lăng Bác bỏ)

* Gợi ý:

– Phép tu từ ẩn dụ: Mượn hình ảnh mặt trời để chỉ Bác bỏ Hồ

– Phương pháp dùng nghệ thuật ẩn dụ của nhà thơ thực tài tình vì qua hình ảnh “mặt trời” là 1 vầng thái dương “nghĩa đen”, tác giả tạo ra 1 hình ảnh so sánh ngầm sâu sắc, tế nhị làm cho cho người đoc suy nghĩ và hình dung ra được hình ảnh của Bác bỏ Hồ (nghĩa bóng) 1 con người rực rỡ và ấm áp như mặt trời dẫn dắt dân tộc ta trên con đường giành tự động do và độc lập xây dựng tổ quốc công bằng dân chủ văn minh từ đấy tạo cho người đọc 1 tình cảm yêu mến khâm phục vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc chúng ta.

4. Hoán dụ:

4.1. Hoán dụ: là gọi tên sự vật, hiện tượng, khái niệm bằng tên của 1 sự vật, hiện tượng, khái niệm khác có quan hệ sắp gũi có nó nhằm nâng cao sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt. Dí dụ: Đầu bạc tiễn đầu xanh (Người già tiễn người trẻ: dựa vào dấu hiệu bên bên cạnh).

Trong SGK chỉ ra 4 kiểu hoán dụ, tuy nhiên trong thực tế ta cần hiểu rằng có 2 kiểu hoán dụ lớn là hoán dụ từ vựng và hoán dụ tu từ (trong đấy hoán dụ tu từ được phân ra thành nhiều loại bé), những kiểu hoán dụ trong SGK là hoán dụ tu từ. Trong quy trình dạy giáo viên có thể chú ý thêm cho học sinh về điều này hoặc có thể nắm kĩ hơn để khỏi nhầm lẫn.

Hoán dụ từ vựng: là trường hợp đơn giản nhất của hoán dụ, trong đấy tên gọi của 1 khách thể thường là tên riêng, được chuyển sang chỉ 1 khách thể khác.

Hoán dụ tu từ thường được cấu tạo dựa vào những mối liên lạc lôgic khách quan.

4.2. Những kiểu hoán dụ: Có 4 kiểu hoán dụ thường gặp:

– Lấy 1 phòng ban để gọi toàn thể:

Dí dụ: Liên lạc giữa công cụ lao động và bản thân sức lao động hoặc kết quả của lao động:

Bàn tay ta làm cho nên tất cảCó sức người sỏi đá cũng thành cơm

(Hoàng Trung Thông)

Bàn tay ( công cụ kì diệu của lao động) làm cho liên tưởng tới sức sáng tạo phi thường của sức lao động.

Hoặc:

Đầu xanh đã tội tình gì?Mẹ hồng tới quá nữa thì chưa thôi

(Nguyễn Du)

Đầu xanh (phòng ban cơ thể) biểu thị con đứa ở độ tuổi trẻ trung, new bước vào đời (toàn thể). Mẹ hồng (phòng ban cơ thể) biểu thị người đàn bà sống kiếp lầu xanh (toàn thể)

– Lấy vật chứa đựng để gọi vật bị chứa đựng:

Dí dụ:

Áo nâu liền có áo xanhNông thôn cùng có thị thành đứng lên.

(Tố Hữu)

2 câu thơ này nhà thơ Tố Hữu viết về người lao động của nước ta thời kì Phương pháp mạng tháng 8. Thời đó, y phục đặc biệt của người nông dân là áo nâu, của người công nhân là áo xanh.

Lúc phân tách thí dụ giáo viên có thể hỏi: Những từ in đậm trong câu thơ chỉ ai ?

Dùng áo nâu để chỉ người nông dân, áo xanh chỉ người công nhân, nông thôn chỉ những người sống trên nông thôn , thị thành chỉ những người sống trên thành thị.

Giáo viên hỏi tiếp: Giữa áo nâu, áo xanh, nông thôn, thị thành có sự vật được chỉ có mối quan hệ như thề nào ?

Dùng dấu hiệu, vật chứa đựng của sự vật để gọi sự vật.

Hoặc:

Vì sao trái đất nặng ân tìnhNhắc mãi tên người Hồ Chí Minh

(Tố Hữu)

Trái đất (vật chứa đựng) biểu thị rất nhiều nhân dân (vật được chứa đựng).

Liên lạc giữa vật chứa đựng và vật bị chứa đựng. Trong đời sống hằng ngày ta dùng siêu nhiều như: cả hội trường đứng dậy vỗ tay, cả làng đổ ra xem … –

– Lấy dòng cụ thể để gọi dòng trừu tượng:

Dí dụ:

1 cây làm cho chẳng nên nonBa cây chụm lại nên hòn núi cao.

1, Cha chỉ số lượng cụ thể nhưng trong trường hợp này được dùng thay thế cho số ít và số nhiều.

Hoặc:

Kháng chiến bố ngày đêm ko nghỉBắp chân đầu gối vẫn săn gân

(Tố Hữu)

Bắp chân đầu gối vẫn săn gân (cụ thể) biểu thị tinh thần kháng chiến dẻo dai.

Phần đích chủ yếu của hoán dụ là nhấn mạnh vào 1 dấu hiệu, 1 thuộc tính nào đấy của đối tượng được nói tới (dấu hiệu hoặc thuộc tính được dùng làm cho dòng đại diện, dòng thay thế thế cho đối tượng). Còn chức năng chủ yếu của hoán dụ là nhận thức và biểu cảm – cảm xúc. Nó khắc sâu đặc điểm tiêu biểu cho đối tượng được miêu tả. Nó được dùng nhiều trong lời nói nghệ thuật và trong nhiều phong phương pháp.

– Lấy dấu hiệu của sự vật để gọi sự vật:

Ngày Huế đổ máuChú Hà nội vềTình cờ chú cháuGặp nhau Hàng Bè.

(Tố Hữu)

Đổ máu là dấu hiệu của chiến tranh”. Có thể hiểu Ngày Huế đổ máu là ngày Huế nổ ra chiến sự.

Hoặc:

Áo chàm đưa buổi phân liCầm tay nhau biết nói gì hôm nay…

Áo chàm ( y phục) trên đây dùng để chỉ người Việt Bắc.

4.3. Bài tập bổ sung: Tìm và phân tách những hoán dụ trong những thí dụ sau:

– Chồng ta áo rách ta thươngChồng người áo gấm xông hương mặc người.

(Ca dao)

– 1 viên gạch hồng, Bác bỏ chống lại cả 1 mùa băng giá… (Chế Lan Viên)

– “ áo rách” là hoán dụ lấy quần áo (áo rách) để thay thế cho con người (người nghèo khổ). Còn“áo gấm” cũng là hoán dụ lấy quần áo (áo gấm) để thay thế cho con người( người giàu sang, quyền quí).

– “Viên gạch hồng” là hoán dụ lấy đồ vật (viên gạch hồng) để biểu trưng cho nghị lực thép, ý chí thép của con người. (Bác bỏ Hồ vĩ đại). Còn “ Băng giá” là hoán dụ lấy hiện tượng tiêu biểu (dòng lạnh trên Pa-ri) để gọi thay thế cho mùa (mùa đông).

* Lưu ý: Lúc dạy những biện pháp tu từ trên lớp 6, tôi thấy những em đa số còn chưa phân biệt sự giống nhau và khác nhau giữa những biện pháp tu từ. Sau đây là 1 số kỹ năng giúp những em phân biệt những biện pháp tu từ này:

So sánh và ẩn dụ: Cả 2 đều dựa vào sự giống nhau giữa 2 đối tượng nhưng:

– 1 đằng thì đặt cả 2 đối tượng ra để đối chiếu (so sánh)

– 1 đằng thì dùng ngay tên dòng đối tượng dùng để so sánh kia mà gọi tên đối tượng được so sánh, tên thực của đối tượng được so sánh thì ẩn đi (ẩn dụ).

……………

Tải file tài liệu để xem thêm nội dung chi tiết